สิทธิไรเดอร์และแรงงานแพลตฟอร์ม มีอะไรคุ้มครองบ้าง? (2568)

"ขับส่งอาหารทุกวัน เกิดอุบัติเหตุขึ้นมาใครดูแล?" — เป็นคำถามที่ไรเดอร์และคนทำงานแพลตฟอร์มหลายคนกังวล เพราะสถานะทางกฎหมายของอาชีพนี้ยังคลุมเครือ พี่สิทธิ์สรุปให้ว่าตอนนี้คุณมีอะไรคุ้มครองบ้าง และทำอะไรได้เพื่อมีหลักประกัน

หมายเหตุ: การคุ้มครองแรงงานแพลตฟอร์มเป็นเรื่องที่ ยังอยู่ระหว่างผลักดัน/ถกเถียง ในไทย ข้อมูลด้านล่างเป็นภาพรวม ณ ปัจจุบัน ควรติดตามความเปลี่ยนแปลงของกฎหมายเป็นระยะ

ทำไมสถานะไรเดอร์ถึงคลุมเครือ

ปัญหาหลักคือ รูปแบบสัญญา — แพลตฟอร์มส่วนใหญ่ให้ไรเดอร์เซ็นสัญญาแบบ "พาร์ทเนอร์" หรือ "จ้างทำของ" ไม่ใช่ "สัญญาจ้างแรงงาน"

• ถ้าไม่ใช่สัญญาจ้างแรงงาน โดยหลักจะ ไม่เข้าเงื่อนไขความคุ้มครองตาม พ.ร.บ.คุ้มครองแรงงาน (เช่น ค่าชดเชย ค่าล่วงเวลา วันลา) และไม่มีนายจ้างส่งเงินสมทบประกันสังคมภาคบังคับให้
• แต่ในความเป็นจริง ไรเดอร์หลายคนถูกควบคุมเหมือนลูกจ้าง (มีระเบียบ มีเครื่องแบบ มีบทลงโทษ/ตัดคะแนน) จึงมีการเรียกร้องให้ยกระดับเป็น ลูกจ้างตามประกันสังคม มาตรา 33 หรือออกกฎหมายคุ้มครองแรงงานแพลตฟอร์มโดยเฉพาะ

ศาลดูที่ "ข้อเท็จจริง" ไม่ใช่แค่ชื่อสัญญา

แม้สัญญาจะเขียนว่า "พาร์ทเนอร์" แต่การจะเป็น "ลูกจ้าง" หรือไม่ ศาลจะพิจารณาจาก ข้อเท็จจริงของความสัมพันธ์ เช่น มีการบังคับบัญชา กำหนดเวลา ควบคุมวิธีทำงาน และลงโทษหรือไม่ — ถ้าเข้าลักษณะการเป็นลูกจ้างจริง ก็อาจเรียกร้องสิทธิลูกจ้างได้ แต่ต้อง พิสูจน์เป็นรายกรณี ไม่ใช่ได้อัตโนมัติทุกคน

ทำอะไรได้เลยตอนนี้เพื่อมีหลักประกัน

ระหว่างที่กฎหมายยังไม่ชัด ไรเดอร์/อาชีพอิสระ สมัครประกันสังคม มาตรา 40 ได้ด้วยตัวเอง (สำหรับแรงงานนอกระบบ) จ่ายเงินสมทบเองหลักร้อยบาทต่อเดือน โดยมีทางเลือกความคุ้มครอง เช่น กรณีเจ็บป่วย ทุพพลภาพ เสียชีวิต ชราภาพ (บางทางเลือก) และสงเคราะห์บุตร (บางทางเลือก) — ช่วยให้มีหลักประกันเวลาเจ็บป่วยหรือประสบอุบัติเหตุ

สรุป

• ไรเดอร์/แรงงานแพลตฟอร์มส่วนใหญ่ทำสัญญาแบบพาร์ทเนอร์ จึง ยังไม่ได้รับความคุ้มครองเต็มที่ เท่าลูกจ้างประจำ
• การเป็น "ลูกจ้าง" หรือไม่ ขึ้นกับ ข้อเท็จจริง ของความสัมพันธ์ ต้องพิสูจน์เป็นรายกรณี
• ทำได้เลยตอนนี้: สมัคร ประกันสังคม ม.40 เพื่อมีหลักประกันพื้นฐาน — ดูรายละเอียดที่ ประกันสังคมมาตรา 33-39-40
• เข้าใจความต่าง "ลูกจ้าง vs รับจ้างทำของ" เพิ่มที่ ลูกจ้างหรือฟรีแลนซ์ และควรเก็บ สัญญาจ้าง/หลักฐานการทำงานไว้เสมอ

บทความที่เกี่ยวข้อง

ลาออกเอง ได้เงินอะไรบ้าง? เช็กก่อนยื่นใบลาออก (2568)ลาออกเองไม่ได้ค่าชดเชย แต่ยังมีสิทธิได้ค่าจ้างงวดสุดท้าย ค่าวันหยุดพักผ่อนสะสม เลูกจ้างเสียชีวิต ทายาทมีสิทธิได้อะไรบ้าง (2568)เมื่อลูกจ้างเสียชีวิต ทายาทมีสิทธิได้ค่าจ้างค้างจ่าย ค่าทำศพ และค่าทดแทนกรณีตาย นายจ้างไม่ส่งเงินสมทบประกันสังคม ลูกจ้างทำยังไง? (2568)หากนายจ้างหักเงินแล้วไม่นำส่งประกันสังคม สิทธิของลูกจ้างไม่เสียไป สำนักงานประกัน